Hiç İngilizler’in neden sağdan direksiyonlu araçlar kullandığını merak ettiniz mi?
Aslında bunun tarihi bir sebebi var ve tamamıyla kılıç tutan elin serbest kalması esasına dayanıyor.
Orta Çağ’da seyahat ettiğiniz zaman neyle karşılaşacağınızı asla bilemezdiniz. Çoğu kişi sağ elini kullandığından, karşınızdaki kişiyi sağınızla karşılayıp gerektiğinde boşta olan sağ elinizle kılıcınızı çekebilirdiniz. (Benzer şekilde Orta Çağ’da inşa edilen kalelerin kule merdivenleri de aşağıdan yukarıya saat yönünde tırmanmaktadır. Bu sayede savunma yapan askerler kılıçlarını savururken avantajlı konumda olurken, saldırı yapan askerler (merdivenden yukarı çıkan) ise bu avantajdan mahrum bırakılmış olurdu.)
Öte yandan, “solda kal kuralı” çok daha eski tarihlere kadar uzanabilmektedir. Romalılar’ın yük ve at arabalarını yolun solunda kullandıklarına dair arkeologlar tarafından keşfedilen kanıtlar bulunmaktadır. Ayrıca, Romalı askerlerin daima yolun solundan uygun adım yürüyüş yaptıkları da bilinmektedir.
Bu yol kuralı resmi olarak ilk kez M.S. 1300’lü yıllarda Papa Boniface VIII tarafından Roma’ya gelen tüm seyyahların soldan ilerlemesi istenerek konmuştur.
At ve yük arabaları
Bu kural, büyük yük arabalarının taşıma için yaygınlaştığı 1700’lü yılların sonuna kadar hayatta kalmıştır. Büyük yük arabaları birkaç çift attan oluşuyor ve sürücüsü için bir oturma kısmı bulunmuyordu. Bunun yerine, sürücü en arka soldaki atın üzerinde oturuyor ve böylelikle kamçıyı tuttuğu eli serbest kalıyordu. Ancak solda oturarak sürüş, soldan akan trafikte karşı yönden gelen trafiği yönetmek anlamında oldukça güç olmaktaydı.
Devasa boyutlardaki taşıma arabalarının coğrafi uygunluk sayesinde oldukça yagın olduğu ABD ve Kanada’da ise ilk kez 1792 yılında Pennsylvania eyaletinde “sağda kal kuralı” kanun haline gelmiş ve onu diğer eyaletler takip etmiştir.
Fransa’da ise 1792 kararnamesi ile “sağda kal kuralı” yasallaşmış ve sonrasında Napolyon tarafından tüm Fransız sömürgelerinde de uygulanması istenmiştir.
İngiltere’de ise büyük yük arabaları yaygın değildi ve daha küçük at arabalarının sürücü için atların arkasında bir oturağı mevcuttu. Çoğu insan sağ elini kullandığından, sürücü kamçıyı kullandığı sağ elini serbest kılmak için oturağın sağına otururdu.
18. yüzyılda Londra’daki trafik tıkanıklığı yeni bir kanunun çıkarılarak kazaların önlenmesi amacıyla tüm trafiğin soldan akmasını zorunlu kılmıştı. Daha sonra bu kural 1835 yılında “Otoyol Yasası”yla birlikte tüm Britanya İmparatorluğu’na uygulanmaya başlamıştır.
Yakın geçmiş ve günümüz
20. yüzyıla gelindiğinde ise Avrupa’da trafik kurallarının uyumu çerçevesinde trafik akışının kademeli olarak soldan sağa doğru kaydığını görmekteyiz. Bu geçişi son yapan Avrupa ülkesi İsveçtir. Dagen H (H günü) olarak ilan edilen 3 Eylül 1967 gecesi sabaha karşı saat 04:50’de 10 dakika süreyle ülke çapında tüm trafik durdurularak sağdan sürüş şeklinde yeniden akışa izin verilmiştir.
Günümüzde ise tüm ülkelerin sadece %35’i sağdan direksiyonlu olarak karşımıza çıkmaktadır. Sağdan direksiyonlu araç kullanan ülkeler arasında Hindistan, Endonezya, İrlanda, Malta, Japonya, Yeni Zelanda, Avustralya ve 2009 yılında geçiş yapan Samoa bulunmaktadır. Çoğu ada olan bu ülkelere karadan erişim söz konusu olduğunda ise sağdan akıştan soldan akışa geçiş; trafik ışıkları, üst geçitler ve tek yön şeritleri ile sağlanmaktadır.
Kaynak:
“Why do the British drive on the left?” by Ellen Castelow
Resimler:
“Buckingham Palace Beyond Traffic” by Chip Griffin
“Sign – Drive on left in Australia” by Alpha
